|
||
| EĞİN TÜRKLERİNİN TASNİFİ 1- Şekil bakımından; a) Türkü b) Mani. a) Türkü (kıta, nakarat, vezin, kafiye) b) Mani (cinaslı mani, cinassız düz maniler) Eğin Türkülerinde Kıta Şekilleri Eğin türkülerinde çoğunlukta olan şekil dört mısradan mürekkep kıtalardır. Milli nazım şekillerimizin özünü teşkil eden bu dörtlükleri en eski bir şekil olarak kabul etmek lazımdır. Munzurun dağına bostan ekilmez Güneşi doğup da buzu çözülmez Ela gözlerini sevdiğim ağam Hem ayrılık hem esgerlik çekilmez Kafiye şekli a-a-b-a. Başka bir dörtlük: Dil uzanmaz gerdanına öpeyim El uzanmaz perçeminden tutayım Gezdiği yerlere güller dikeyim Bir canım var sana kurban sevdiğim Kafiye şekli; b-b-b-c vezin 11 hece (6+5 veya 4+4+3) Bu kıtaların kafiye bakımından gösterdiği farkları işaret ediyoruz: Bahçede kırılmış şeftali dalı Yaşmağına varmış şeftali dalı Ağzı şekerlenmiş akıyor balı Seni seven yiğit neylesin malı Vezin 6+5=11 ve dört mısrada birbirileri kafiyeli Beşli bir türkü: İstanbul yolları cızıdır cızı İçerime doğdu bir büyük sızı Ağamı eylemiş bir gavur kızı Yolla gavur kızı ağamı bana Vallahi intizar ederim sana Yine 6+5 li olan bu türkü kafiye şekli bakımından a-a-a-b-b göstermek sureti ile ikili bir bağlama nakarat beyti alıyor Manilerde a) Cinaslı olanlarında : Gül düğümü Karşıda gül düğümü Yarım buradan gideli Kim görmüş güldüğümü Birinci mısraının eksikliğine rağmen kafiyeleri tam vezin 7’lidir. Eğin türkülerindeki cinaslı manileri vezin ve kafiye yapısı bakımından fark göstermiyorlar. b) Cinassız düz manilerde Kaşların yaydır bana Gözlerin aydır bana Ben ölsem canım kurban Sen ölsen vaydır bana bu cins manilerin hepsi vezin ve kafiye bakımından verdiğimiz örneğe uymaktadırlar. Melodi Türkü melodilerinin tam. Müzikal değerlerini bilerek gruplandırmak bilgim haricindedir. Müzikten anlamayan bir derleyici yalnız metinle tespit etmekle tam bir derleme yapmış olamaz. Bununla beraber eğin türkülerindeki uzun ağır havaları diğer melodilerden ayırmak işi kulak yordamı ile o kadar basit ve bariz belirtiler verebiliyor. Keza iş ve oyun türkülerindeki melodilerle figürle arasında büyük bağlar vardı. Bestesine taş çevirirken dinlediğim taş türküsünde (metin no. 93) ağır ıttıratlı taşın hareketler ile ilgili melodiyi sezmek kolaydır. Eğin Türkülerinin Konularına Göre Tasnifi Derlediğimiz türkülerin tasnifi şu kadroya uyarak yaptık1: A. Lirik türküler; a) Aşk türküleri b) Gurbet türküleri c) Ağıtlar d) Ninniler B. Satirik türküler; a) Mizahi türküler, b) Hicvi türküler, C. İş ve meslek türküleri D. Merasim türküleri E. Vaka anlatan türküleri a) Tarihi türküler, B) Eşkıya türküleri, c) Aşk ve aile facialarını anlatan türküler. F. Maniler G. Oyun türküleri. 1- Satirik türküler bölümünde ait materyal bulunamadı. Metinler bölümündeki türküler ilk mısralarına göre tasnif edildi. Metin dışı türkü varyantlarına karşılaştırmalar bölümünde dokunuldu. Merasim türkülerinden yalnız düğün türküleri derlenebildi. Oyun türküleri erkek oyunları, kız oyunları çocuk oyunları diye üçe ayrıldı, temsilli oyunların türküleri ve tekerlemeler şeklinde bölündü. 2- Manilerin hangi iş ve eğlencede söylendiği tespit edilmedi. Mısralarının ilk harflerine göre sıralandı. 3- Türkülerin adları derlendikleri yer tarihlerin tasnifte konuldukları yerler, türkü verenlerin hüviyeti, türküyü nereden ve ne zaman öğrendikleri bir tablo ile gösterildi 4- İki bölüme girecek çift karakter gösteren türküler hakim vasıflarına göre tasnif tablosuna yerleştirildi ve böyleleri işaretlendi. |
||